Spookvacatures: is die vacature wel echt?

Wat spookvacatures zijn — en waarom bedrijven ze plaatsen

Een spookvacature (ghost job) is een functie die wordt geadverteerd zonder de intentie om iemand aan te nemen. Het bedrijf is echt en de advertentie ziet er normaal uit; er zit alleen geen openstaande plek achter. In oktober 2026 haalde de term het nieuws in Nieuw-Zeeland, waar een werkzoekende een petitie aan het parlement startte om zulke advertenties te verbieden, nadat een AI-agent haar had "geïnterviewd" met getimede antwoorden — waardoor ze zich afvroeg of het bedrijf alleen uit was op haar persoonsgegevens om AI te trainen.

De cijfers wijzen erop dat spookvacatures niet zeldzaam zijn:

• Greenhouse, een platform voor sollicitantenbeheer, zegt dat elk kwartaal 18–22% van de vacatures op zijn platform als spookvacature wordt geclassificeerd. In zijn enquête uit 2024 onder 2.500 werkenden in de VS, het VK en Duitsland zeiden drie op de vijf kandidaten te vermoeden dat ze er al eens een waren tegengekomen.
• In een ResumeBuilder-enquête uit 2024 onder Amerikaanse hiring managers zei 40% dat hun bedrijf dat jaar een neppe vacature had geplaatst, en 3 op de 10 zeiden dat er op dat moment een online stond.

De redenen die hiring managers in die enquête gaven, zeggen veel: open lijken voor extern talent (67%), het bedrijf laten lijken te groeien (66%), overbelaste medewerkers laten geloven dat er hulp komt (63%), werknemers het gevoel geven dat ze vervangbaar zijn (62%) en cv's verzamelen voor later (59%). Tel daar functies bij op die intern zijn ingevuld, door bezuinigingen zijn bevroren of gewoon nooit offline zijn gehaald, en je krijgt een arbeidsmarkt waarin een deel van waar je op solliciteert nooit echt openstond.

Spookvacature of nepvacature? Het verschil doet ertoe

Ze worden makkelijk verward, maar ze kosten je verschillende dingen:

• Een spookvacature komt van een echte werkgever en kost je tijd en hoop: je past je cv aan, voert misschien een gesprek en hoort daarna nooit meer iets.
• Een nepvacature komt van iemand die zich voordoet als werkgever en kost je geld, je bankrekening of je identiteit: het eindigt met een verzoek om te betalen, geld door te sluizen of je ID of inloggegevens af te geven.
• De grijze zone is die van de Nieuw-Zeelandse zaak: een onbekend bedrijf met geautomatiseerde interviews dat het eigenlijk op kandidaatgegevens gemunt kan hebben. Vraagt een bedrijf waar je nooit van hebt gehoord al vroeg om een lang opgenomen of getimed AI-interview, wees dan net zo voorzichtig als bij een vermoeden van oplichting.

Signalen dat een vacature een spookvacature is

Geen enkel signaal is op zichzelf bewijs, maar hoe meer je er ziet, hoe minder tijd de sollicitatie verdient:

• Hij staat niet op de eigen carrièrepagina van het bedrijf, of staat daar met een andere datum of een andere functietitel.
• Dezelfde advertentie is steeds opnieuw geplaatst, of staat er al maanden. Volgens de eigen regels van Indeed hoort elke vacature één openstaande functie te beschrijven en moeten oude vacatures worden bijgewerkt in plaats van opnieuw geplaatst — een functie die steeds weer als nieuw opduikt, is dus een signaal.
• De omschrijving is algemeen: geen team, geen leidinggevende, geen startdatum, geen concrete taken — alleen "we zijn altijd op zoek naar talent".
• Er staat geen salarisinformatie in, in een land dat de EU-richtlijn loontransparantie al heeft ingevoerd, die sollicitanten vóór het gesprek recht geeft op het aanvangssalaris of de salarisschaal.
• Het bedrijf heeft een vacaturestop of ontslagen aangekondigd, terwijl de advertentie blijft staan.
• Het enige "gesprek" is een geautomatiseerd interview, zonder persoon met naam in welke fase dan ook — zeker bij een bedrijf waarover je weinig kunt vinden.
• Na een gesprek: niets. Geen afwijzing, geen update, geen antwoord op een beleefde follow-up.

Platforms beginnen te helpen. LinkedIn test verificatiebadges bij vacatures — de bedrijfspagina is geverifieerd en de plaatser heeft bevestigd dat hij of zij daar werkt — maar nog maar een deel van de vacatures heeft er een, dus een ontbrekende badge bewijst op zichzelf niets.

AI-interviews en je gegevens: je rechten in de EU

Of de vacature nu echt was of niet: een werkgever in de EU die je cv, opnames of testantwoorden heeft verzameld, moet zich aan de AVG houden. Dat geeft je concrete middelen:

• Recht op inzage (artikel 15): je kunt vragen of het bedrijf je persoonsgegevens verwerkt, een kopie krijgen en te weten komen voor welke doeleinden ze zijn gebruikt — zo ontdek je of je interview voor iets anders dan werving is gebruikt.
• Termijn en kosten (artikel 12): het bedrijf moet zonder onnodige vertraging en binnen een maand antwoorden, alleen indien nodig te verlengen met nog twee maanden, en kosteloos.
• Recht op wissing (artikel 17): je kunt vragen je gegevens te verwijderen zodra ze niet meer nodig zijn voor het doel waarvoor ze zijn verzameld — bijvoorbeeld na afloop van de sollicitatieprocedure.
• Geautomatiseerde besluiten (artikel 22): je hebt het recht niet te worden onderworpen aan een besluit dat uitsluitend op geautomatiseerde verwerking berust en je aanmerkelijk treft, zoals een afwijzing zonder enige menselijke betrokkenheid.

De Europese AI-verordening (AI Act) voegt daar twee lagen aan toe. AI die wordt gebruikt om gerichte vacatureadvertenties te plaatsen, sollicitaties te filteren en kandidaten te beoordelen, geldt als hoog risico; na de AI-omnibus die op 27 juli 2026 in werking trad, gelden die regels voor hoog risico vanaf 2 december 2027. En sinds 2 februari 2025 verbiedt de verordening AI-systemen die de emoties van mensen op de werkvloer afleiden, behalve om medische of veiligheidsredenen.

Zijn er wetten die spookvacatures verbieden?

Niet in de EU, per oktober 2026. Er is geen EU-brede regel tegen het adverteren van een functie die je niet wilt invullen. De dichtstbijzijnde middelen zijn de rechten op salarisinformatie uit de richtlijn loontransparantie, de AVG en de AI-verordening.

• Ontario in Canada is het duidelijkste voorbeeld van een regel: sinds 1 januari 2026 moeten werkgevers met 25 of meer werknemers vermelden wanneer een openbare vacature niet voor een bestaande openstaande functie is, en moeten ze kandidaten met wie ze een gesprek hadden binnen 45 dagen na hun laatste gesprek laten weten of er een aannamebesluit is genomen.
• In de Verenigde Staten zijn in Californië, Kentucky en New Jersey wetsvoorstellen tegen spookvacatures ingediend; volgens een wetgevingsbriefing van Delaware uit augustus 2025 was er geen federale of staatswet die ze uitdrukkelijk verbood.
• In Nieuw-Zeeland vraagt de petitie achter het nieuws van oktober 2026 het parlement om zulke advertenties te verbieden; de belangrijkste lokale vacaturesites zeiden tegen RNZ dat ze spookvacatures op hun platforms niet als wezenlijk probleem zagen.

Zo besteed je je sollicitaties waar echt wordt aangenomen

Spookvacatures kun je niet uitbannen, maar je kunt voorkomen dat ze je week opslokken:

• Solliciteer waar mogelijk via de eigen carrièrepagina van het bedrijf, en geef de voorkeur aan vacatures van de afgelopen twee tot drie weken.
• Zoek een persoon: een hiring manager of recruiter met naam die je op LinkedIn kunt vinden, of een doorverwijzing van iemand binnen het bedrijf. Echte vacatures hebben meestal een eigenaar.
• Vraag het vroeg. Een korte, beleefde vraag — "wordt er actief voor deze functie geworven, en wat is de planning?" — kost niets en wordt vaak eerlijk beantwoord.
• Houd elke sollicitatie bij met de plaatsingsdatum, contactpersoon en follow-updatum, en stel een grens: geen antwoord twee weken na een follow-up betekent doorgaan.