Onbetaalde proefopdracht: wat mag een bedrijf?
8 min leestijd · Bijgewerkt op 5 november 2026
Door Bogdan
Kort gezegd
Een onbetaalde proefopdracht is meestal toegestaan als die kort en gesimuleerd is en alleen dient om je vaardigheden te beoordelen. Een proefdag of proefdienst waarin je echt werk doet onder leiding van de werkgever, geldt in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Nederland in de regel als werk dat minstens tegen het minimumloon betaald moet worden. Voor een thuisopdracht bestaat geen specifieke regel, maar het werk blijft van jou: een werkgever mag het niet gebruiken zonder jouw toestemming. En een proeftijd is helemaal geen test: dat is betaald werk, volgens het EU-recht in de meeste gevallen beperkt tot zes maanden.
Onbetaalde proefopdracht: wanneer een test gratis werk wordt
Begin november 2026 brachten twee heel verschillende nieuwsberichten dezelfde klacht naar voren. In een commentaar dat China News Service op 4 november publiceerde, werd de vraag gesteld hoe je kunt voorkomen dat „huiswerk” bij sollicitaties gratis arbeid wordt, nadat sollicitanten hadden verteld dat ze businessplannen, ontwerpen en data-analyses moesten maken en zelfs complete echte projecten moesten uitvoeren. Twee dagen eerder vertelden Russische werkzoekenden aan de regionale nieuwssite E1.ru over proefopdrachten — een analyse van sociale media, een contentstrategie, posts en gemonteerde video, in te leveren binnen een paar dagen — die volgens hen een dekmantel waren voor onbetaald werk; sommige vacatures werden opnieuw geplaatst nadat het werk was ingeleverd.
Geen van beide berichten komt uit de EU, maar de praktijk is overal bekend. Recruiters gebruiken drie verschillende dingen die kandidaten vaak op één hoop gooien, en de wet behandelt ze verschillend:
- Een thuisopdracht of case: je werkt in je eigen tijd en stuurt iets terug.
- Een proefdag, proefdienst of meewerkdag: je komt langs en werkt mee met het team voordat je een aanbod krijgt.
- Een proeftijd: je bent aangenomen, en de eerste maanden van het contract gelden als proef.
Proefdagen en proefdiensten: de regels per land
Er is geen EU-regel over onbetaalde proefdagen. Nationale rechters en overheden stellen wel dezelfde basisvraag: werd je getest, of werkte je?
- Verenigd Koninkrijk. Volgens de richtlijnen van de overheid over het minimumloon definieert de wet geen proefperiode, en kan iemand die een „proef”, „test” of „wervingsoefening” moet doen toch een werknemer zijn met recht op het minimumloon. Factoren zijn onder meer of de proef echt voor werving bedoeld is, hoe nauwlettend je wordt gevolgd en of je werk voor de werkgever waarde heeft die verder gaat dan jou testen. Volgens de overheid moet werk tijdens een proef van meer dan één dag, op zeer uitzonderlijke omstandigheden na, waarschijnlijk tegen het minimumloon worden betaald; een proef van een paar uur kan redelijkerwijs onbetaald zijn.
- Duitsland. Rechters maken onderscheid tussen een onbetaalde „Einfühlungsverhältnis” — een kort bezoek waarbij je niet verplicht bent te werken en de werkgever je geen opdrachten mag geven — en „Probearbeit”, wat een arbeidsrelatie is. In uitgesproken zaken waren drie dagen diensten in een bakkerij in werkkleding en drie dagen in een callcenter met vaste werkprocessen een dienstverband. Juristen leggen de grens voor een onbetaalde proef bij een paar dagen, hooguit een week; wordt er echt gewerkt, dan moet er betaald worden en geldt het wettelijk minimumloon (€ 13,90 per uur sinds 1 januari 2026).
- Frankrijk. Een „essai professionnel” is een test vóór de aanstelling. Volgens het officiële portaal over het arbeidswetboek moet die kort zijn en is die in principe onbetaald, tenzij een cao anders bepaalt. De Cour de cassation aanvaardde een paar uur brieven typen door een kandidaat-secretaresse als zo’n test (16 september 2009); een langere test onder normale werkomstandigheden geldt doorgaans als werk.
- Nederland. In maart 2024 bevestigde een Nederlandse rechter een boete voor een werkgever die twee mensen niet had betaald voor een proefdag, met als oordeel dat een onbetaalde proefdag neerkomt op 100% onderbetaling van het minimumloon — al verlaagde de rechter de boete omdat die onevenredig was.
Elders hangt het antwoord af van het minimumloon- en arbeidsrecht in je land. Een handige vuistregel in heel Europa: kijken, meelopen en een korte oefening onder begeleiding mogen onbetaald zijn; klanten helpen, een volledige dienst draaien of iets maken dat het bedrijf gebruikt, is werk.
Thuisopdrachten: hoe lang, en van wie is het werk?
Geen enkele Europese wet stelt een maximale duur voor een thuisopdracht, en omdat je die thuis maakt zonder dat iemand je aanstuurt, geldt het zelden als dienstverband. Wat je hier beschermt, is het auteursrecht.
Volgens het EU-auteursrecht heeft de maker van een werk — een tekst, een ontwerp, een strategiedocument, code — het uitsluitende recht om toestemming te geven voor verveelvoudiging. De EU-softwarerichtlijn geeft een werkgever de economische rechten op een programma alleen als een werknemer het heeft gemaakt bij de uitoefening van zijn taken of volgens de instructies van de werkgever. Een kandidaat is nog geen werknemer, dus in principe blijft het werk dat je inlevert van jou, en heeft het bedrijf jouw toestemming nodig om het te gebruiken.
In de praktijk ziet een redelijke opdracht er meestal zo uit:
- Ze kost een paar uur, geen dagen, en de tijd wordt vooraf genoemd.
- Ze gaat over een fictieve of afgeronde case, of over geanonimiseerde gegevens — niet over een lopende klantopdracht.
- Ze wordt gegeven aan kandidaten op de shortlist, niet aan iedereen die solliciteert.
- Je krijgt uitleg over hoe ze wordt beoordeeld, en ze wordt achteraf met je besproken.
Proeftijd is geen proefopdracht: het is betaald werk
Een proeftijd („période d’essai”, „Probezeit”, „proeftijd”) begint nadat je bent aangenomen. Je bent werknemer, je krijgt je salaris, en beide partijen kunnen het contract meestal makkelijker beëindigen dan later.
EU-richtlijn 2019/1152 betreffende transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden beperkt de proeftijd in de meeste gevallen tot zes maanden; een langere proeftijd mag alleen bij uitzondering, als de aard van de functie dat rechtvaardigt of als het in het belang van de werknemer is. Nationale grenzen kunnen korter zijn: in Frankrijk duurt de proeftijd bij een vast contract bijvoorbeeld hooguit twee maanden voor arbeiders en bedienden, drie voor lager leidinggevenden en technici en vier voor kaderleden, en ze kan één keer worden verlengd.
Stelt een werkgever een „onbetaalde proeftijd” van een aantal weken voor, dan is dat dus geen proeftijd in juridische zin. Het is onbetaald werk.
Waarschuwingssignalen dat een proefopdracht gratis werk is
- De opdracht is een echt, actueel probleem van het bedrijf: „ontwerp onze homepage opnieuw”, „schrijf de posts voor volgende maand”, „analyseer onze verkoopcijfers”.
- Ze kost meer dan een werkdag, of de deadline is alleen haalbaar als je het als voltijdbaan behandelt.
- Je moet de rechten op wat je inlevert overdragen, of bewerkbare bronbestanden aanleveren die klaar zijn voor gebruik.
- Iedereen die solliciteert krijgt dezelfde grote opdracht, nog vóór een gesprek.
- Je krijgt geen feedback, of de vacature staat kort nadat je het werk hebt ingeleverd opnieuw online.
- Een „proefdienst” waarin je zonder betaling klanten helpt, achter de kassa staat of een volledige dienst op het rooster draait.
Thuisopdrachten kunnen ook een veiligheidsrisico zijn: vraagt een opdracht je om code te downloaden en uit te voeren of software te installeren, controleer die dan eerst — nep-recruiters gebruiken „proefopdrachten” om malware te verspreiden.
Zo onderhandel je over een proefopdracht zonder de baan te verliezen
Je kunt vragen stellen over een proefopdracht zonder lastig over te komen. Recruiters verwachten die van serieuze kandidaten.
- Vraag hoeveel tijd de opdracht naar verwachting kost en hoe die wordt beoordeeld.
- Bied een versie met een tijdslimiet aan: „Ik kan hier drie uur aan besteden; dit is waar ik prioriteit aan geef.”
- Stel een alternatief voor: een portfoliostuk, een eerder project dat je kunt toelichten, of de case live oplossen tijdens het gesprek.
- Vraag bij een grote opdracht of die betaald wordt. Sommige werkgevers betalen voor opdrachten van een dag of langer.
- Zet bij je inzending dat die alleen bedoeld is voor de beoordeling, en bewaar een gedateerde kopie.
Was de proef echt werk en is die niet betaald, dan kun je meestal het minimumloon voor die uren claimen — via de arbeidsinspectie of de arbeidsrechter in je land. Bewaar berichten, data, uren en de namen van de mensen die je begeleidden.
Zo ga je om met een onbetaalde proefopdracht
- 1
Bepaal wat er van je wordt gevraagd
Gaat het om een thuisopdracht, een proefdag of proefdienst, of een proeftijd? Voor elk gelden andere regels.
- 2
Vraag naar de tijd en de criteria
Vraag hoe lang het mag duren, hoe het wordt beoordeeld en of het met je wordt besproken.
- 3
Controleer de opdracht op waarschuwingssignalen
Echte bedrijfsproblemen, werk van meerdere dagen, overdracht van rechten of onbekende software uitvoeren zijn tekenen dat het meer is dan een test.
- 4
Stel een grens of stel een alternatief voor
Bied een versie met een tijdslimiet, een portfoliostuk of een live oefening aan, en vraag of langere opdrachten betaald worden.
- 5
Leg alles vast
Bewaar een gedateerde kopie van wat je hebt ingeleverd, plus berichten, uren en wie je tijdens een proef begeleidde.
- 6
Claim loon als het echt werk was
Was een proefdag of proefdienst echt werk, neem dan contact op met de arbeidsinspectie of de arbeidsrechter over het minimumloon dat je nog tegoed hebt.
Veelgestelde vragen
Moet ik een onbetaalde proefopdracht doen?
Nee — het is jouw keuze, maar de werkgever kan dan voor een andere kandidaat kiezen. Je kunt om een kortere versie vragen, in plaats daarvan een portfoliostuk of een live oefening voorstellen, of vragen of een lange opdracht betaald wordt. Veel werkgevers gaan akkoord met een redelijk tegenvoorstel.
Hoe lang mag een thuisopdracht duren?
Geen enkele wet stelt een grens. Een paar uur is gebruikelijk voor een eerlijke opdracht; een opdracht die meer dan een werkdag kost, of een echt product voor een klant, is een teken dat het gratis werk is en geen test. Vraag vóór je begint hoeveel tijd ervoor staat.
Is een onbetaalde proefdag legaal?
Dat hangt af van wat je doet. Een kort bezoek waarbij je meekijkt of een oefening onder begeleiding doet, mag onbetaald zijn. Echt werk onder leiding van de werkgever — een dienst draaien, klanten helpen — is in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Nederland in de regel betaald werk, minstens tegen het minimumloon. Volgens de Britse overheid moet bij een proef van meer dan één dag waarschijnlijk het minimumloon worden betaald.
Mag een bedrijf het werk van mijn proefopdracht gebruiken?
Niet zonder jouw toestemming. Volgens het EU-auteursrecht heeft de maker de rechten op zijn werk, en de regel die werkgevers de rechten op software geeft, geldt alleen voor werknemers. Zet bij je inzending dat die alleen bedoeld is voor de beoordeling, en bewaar een gedateerde kopie.
Is een proeftijd hetzelfde als een proefdag?
Nee. Een proeftijd begint nadat je bent aangenomen: je bent werknemer en je wordt betaald. Volgens EU-richtlijn 2019/1152 is die in de regel beperkt tot zes maanden. Een „onbetaalde proeftijd” is geen proeftijd in juridische zin.
Bronnen
- China News Service — Commentary on unpaid interview assignments as free labour (4 November 2026) ↗
- E1.ru — Job seekers send hundreds of applications but can't find work (2 November 2026) ↗
- GOV.UK — Calculating the minimum wage: eligibility (unpaid work trial periods) ↗
- LAG Rheinland-Pfalz, 5 August 2015 — 7 Sa 170/15 (Einfühlungsverhältnis vs Probearbeit) ↗
- Haufe — Probearbeit und Schnuppertage: was Arbeitgeber beachten müssen (case law overview) ↗
- BMAS (German Federal Ministry of Labour) — Mindestlohn ↗
- Code du travail numérique — Qu'est-ce qu'un essai professionnel ? ↗
- Cour de cassation, chambre sociale, 16 September 2009, n° 07-45.485 (Légifrance) ↗
- Service-Public.fr — Période d'essai d'un salarié en CDI ↗
- Rechtbank Oost-Brabant, 21 March 2024, ECLI:NL:RBOBR:2024:1136 (unpaid trial day) ↗
- Directive (EU) 2019/1152 on transparent and predictable working conditions, Article 8 (EUR-Lex) ↗
- Directive 2009/24/EC on the legal protection of computer programs, Article 2 (EUR-Lex) ↗
- Directive 2001/29/EC on copyright in the information society, Article 2 (EUR-Lex) ↗
Klaar om je cv te maken?
Maak in enkele minuten een professioneel, ATS-klaar cv — gratis, zonder account.
Maak mijn cv — gratis